Σεφσαουεν: Η μπλε πολη του Μαροκου στις πλαγιες των Ριφ

Στη βόρεια πλευρά του Μαρόκου, ανάμεσα στις πλαγιές των βουνών Ριφ, η Σεφσαουέν (Chefchaouen) ξεχωρίζει από το μπλε που καλύπτει τοίχους, σκάλες, αυλές και στενά περάσματα. Μικρή σε έκταση και εύκολη στην εξερεύνηση με τα πόδια, έχει μια παλιά πόλη γεμάτη λεπτομέρειες, με την πέτρα, τον ασβέστη, το νερό και το ορεινό τοπίο να αποτελούν σταθερά στοιχεία της καθημερινής εικόνας.

Γιατί η Σεφσαουέν είναι γνωστή ως η «Μπλε Πόλη»

Η Σεφσαουέν ιδρύθηκε στα τέλη του 15ου αιώνα, σε μια φυσικά προστατευμένη θέση των βουνών Ριφ, και η παλιά της πόλη διατηρεί ακόμη την πυκνή διάταξη ενός ορεινού οικισμού. Τα σπίτια έχουν ασβεστωμένους τοίχους, χαμηλές πόρτες, στενά ανοίγματα και σκάλες που ακολουθούν την κλίση του εδάφους. Πάνω σε αυτή την αρχιτεκτονική κυριαρχούν δεκάδες αποχρώσεις του μπλε, από ξεθωριασμένο γαλάζιο έως βαθύ λουλακί. Το πρωινό φως κάνει τους τοίχους πιο ψυχρούς, ενώ αργά το απόγευμα οι ίδιες επιφάνειες αποκτούν γκρίζους και μοβ τόνους. Σε ορισμένα στενά, το χρώμα καλύπτει ακόμη και τα σκαλοπάτια, σχηματίζοντας μια σχεδόν συνεχόμενη μπλε επιφάνεια. Η προέλευση αυτής της συνήθειας δεν έχει μία απολύτως τεκμηριωμένη εξήγηση. Συχνά συνδέεται με εβραϊκές κοινότητες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, ενώ άλλες εκδοχές αναφέρονται σε αισθητικούς ή πρακτικούς λόγους. Σήμερα το μπλε αποτελεί σταθερό στοιχείο της τοπικής εικόνας, μαζί με τον ασβέστη, την πέτρα, το ξύλο και τα κεραμίδια.

Μέσα στη Medina: τα σοκάκια που έκαναν την πόλη διάσημη

Η medina της Σεφσαουέν είναι μικρή, ανηφορική και πυκνοχτισμένη. Τα σοκάκια αλλάζουν πλάτος συνεχώς· σε ορισμένα σημεία χωρούν δύο άνθρωποι δίπλα δίπλα, σε άλλα ανοίγουν σε μικρές πλατείες με καφενεία και πάγκους. Οι μπλε τοίχοι έχουν σημάδια από τον χρόνο, στρώσεις ασβέστη και βαφής, ξύλινες πόρτες με μεταλλικά καρφιά και γλάστρες που ακουμπούν στα χαμηλά σκαλοπάτια. Από τα μικρά εργαστήρια φαίνονται μάλλινα υφαντά, δερμάτινα είδη και ξύλινα αντικείμενα, ενώ κοντά στους φούρνους γίνεται αισθητή η μυρωδιά του φρεσκοψημένου ψωμιού. Από ανοιχτές πόρτες ακούγονται κουβέντες, σκεύη και οι μικροί ήχοι της καθημερινής δουλειάς. Νωρίς το πρωί τα περισσότερα καταστήματα ανοίγουν σταδιακά και η κίνηση παραμένει περιορισμένη. Αργότερα, γύρω από τα πιο φωτογραφημένα περάσματα, συγκεντρώνονται περισσότεροι επισκέπτες. Οι λεπτομέρειες βρίσκονται παντού: αυλόπορτες, παλιά πλακάκια, υφάσματα στις εισόδους, σκιές κάτω από καμάρες και απότομες σκάλες.

Plaza Uta el-Hammam και Kasbah

Στο κέντρο της medina βρίσκεται η Plaza Uta el-Hammam, η βασική πλατεία της Σεφσαουέν και ένα από τα πιο ανοιχτά σημεία της παλιάς πόλης. Το πέτρινο δάπεδο, οι χαμηλές προσόψεις και τα τραπεζάκια των καφέ σχηματίζουν έναν ήρεμο χώρο ανάμεσα στα στενά που κατεβαίνουν από τις γύρω γειτονιές. Από τις κουζίνες έρχονται μυρωδιές από ψημένο κρέας, ψωμί και μπαχαρικά, ενώ στις άκρες της πλατείας υπάρχουν σκιερά σημεία για τις ζεστές ώρες. Στη μία πλευρά υψώνεται η Kasbah, το οχυρωμένο συγκρότημα με κοκκινωπούς τοίχους, πύργους και εσωτερικό κήπο. Στο εσωτερικό της στεγάζεται μικρό εθνογραφικό μουσείο με αντικείμενα καθημερινής ζωής, τοπικά υφαντά, ενδυμασίες και παλιές φωτογραφίες. Από τον πύργο φαίνονται οι κεραμοσκεπές, τα μπλε σπίτια και οι πλαγιές των Ριφ. Το πρωί υπάρχει πιο ήσυχη κίνηση, το μεσημέρι γεμίζουν τα σκιερά τραπέζια και το βράδυ στην πλατεία συναντώνται κάτοικοι και ταξιδιώτες.

Ras El Maa, στην άκρη της παλιάς πόλης

Στη βορειοανατολική άκρη της medina βρίσκεται το Ras El Maa, εκεί όπου το νερό κατεβαίνει από τις πλαγιές των Ριφ και περνά δίπλα στα τελευταία σπίτια της παλιάς πόλης. Η διαδρομή μέχρι εδώ είναι σύντομη και περνά από στενά με μεγαλύτερη κλίση, μικρά μαγαζιά και περάσματα που σταδιακά ανοίγουν προς το βουνό. Ο ήχος του νερού γίνεται πιο καθαρός όσο πλησιάζει κανείς στην πηγή, μαζί με τη δροσιά που συγκεντρώνεται γύρω από τις πέτρινες όχθες. Η υγρασία φαίνεται στις πιο σκούρες πέτρες και στις πράσινες επιφάνειες κοντά στο ρεύμα. Στο σημείο υπάρχουν μικρές γέφυρες, χώροι για σύντομη στάση και παλιές κατασκευές που συνδέονται με τη χρήση του νερού από τους κατοίκους. Από εδώ φαίνονται οι εξωτερικές πλευρές της medina και τα χαμηλά σπίτια που ακολουθούν την ανηφόρα. Αργά το απόγευμα η θερμοκρασία πέφτει αισθητά και αρκετοί κάτοικοι βρίσκονται στην περιοχή για περίπατο ή για λίγη ώρα δίπλα στο νερό.

Η θέα από το Spanish Mosque

Πάνω από το Ras El Maa, σε έναν λόφο απέναντι από την παλιά πόλη, βρίσκεται το Spanish Mosque. Το μικρό λευκό κτίσμα κατασκευάστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, την περίοδο της ισπανικής παρουσίας στη βόρεια περιοχή του Μαρόκου, και σήμερα είναι γνωστό κυρίως για τη θέση του. Η ανάβαση γίνεται με τα πόδια από μονοπάτι που ξεκινά κοντά στην πηγή και χρειάζεται περίπου είκοσι με τριάντα λεπτά, ανάλογα με τον ρυθμό. Το χώμα είναι ξηρό σε αρκετά σημεία, με πέτρες και χαμηλή βλάστηση στις άκρες. Από ψηλότερα, η Σεφσαουέν φαίνεται καθαρά ως σύνολο: η medina, οι γαλάζιες και λευκές επιφάνειες, οι κεραμοσκεπές και οι απότομες πλαγιές πίσω από τα σπίτια. Λίγο πριν από τη δύση, το φως αποκτά θερμότερες αποχρώσεις και οι σκιές μεγαλώνουν πάνω στις στέγες. Η επιστροφή καλό είναι να γίνει πριν σκοτεινιάσει πλήρως, επειδή το μονοπάτι έχει χωμάτινα και πετρώδη τμήματα χωρίς σταθερό φωτισμό.

Τι αξίζει να αγοράσει κανείς

Τα μικρά καταστήματα της Σεφσαουέν βρίσκονται κυρίως μέσα στη medina, συχνά σε στενούς χώρους με τα εμπορεύματα κρεμασμένα στους τοίχους ή στοιβαγμένα σε ξύλινα ράφια. Τα μάλλινα υφαντά είναι από τα πιο χαρακτηριστικά προϊόντα της περιοχής: κουβέρτες, ριχτάρια, χαλιά και χοντρές κάπες σε φυσικούς τόνους ή έντονα γεωμετρικά σχέδια. Η υφή του μαλλιού, οι μικρές ατέλειες στην ύφανση και οι διαφορετικές αποχρώσεις δείχνουν συχνά τη χειροποίητη κατασκευή. Υπάρχουν επίσης δερμάτινες τσάντες, ξύλινα αντικείμενα, καλάθια και κεραμικά. Σε αρκετά σημεία η παραγωγή γίνεται σε μικρή κλίμακα, γι’ αυτό αξίζει να ρωτήσει κανείς για την προέλευση και τον τρόπο κατασκευής πριν αγοράσει. Η διαπραγμάτευση της τιμής είναι συνηθισμένη και γίνεται καλύτερα με ήρεμο τρόπο. Για μεγαλύτερα υφαντά χρειάζεται έλεγχος στις διαστάσεις και στο βάρος, ειδικά για μεταφορά σε αποσκευή. Τα μικρότερα αντικείμενα από ξύλο ή ύφασμα μεταφέρονται ευκολότερα και αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της τοπικής χειροτεχνίας.

Πώς φτάνει κανείς στη Σεφσαουέν

Η Σεφσαουέν δεν διαθέτει σιδηροδρομικό σταθμό, επομένως η πρόσβαση γίνεται οδικώς. Η Ταγγέρη είναι ένα από τα πιο πρακτικά σημεία εκκίνησης, με διαδρομή περίπου δύο ωρών μέσω του οδικού δικτύου της βόρειας μαροκινής ενδοχώρας. Από την Τετουάν η απόσταση είναι μικρότερη, ενώ από τη Φεζ χρειάζονται περίπου τρεις έως τέσσερις ώρες, ανάλογα με την κίνηση και τις στάσεις. Υπάρχουν υπεραστικά λεωφορεία, ιδιωτικές μεταφορές και ταξί, με τα δρομολόγια να χρειάζονται έλεγχο πριν από το ταξίδι. Καθώς το υψόμετρο αυξάνεται, στο τοπίο εμφανίζονται καλλιεργημένες πλαγιές, ελαιώνες, μικροί οικισμοί, γυμνά βραχώδη σημεία και συνεχόμενες στροφές. Για όσους ταξιδεύουν με ενοικιαζόμενο αυτοκίνητο, είναι χρήσιμο να γνωρίζουν ότι το μεγαλύτερο μέρος της medina είναι πεζοδρομημένο. Τα καταλύματα συνήθως υποδεικνύουν κοντινό χώρο στάθμευσης ή σημείο αποβίβασης, ώστε οι τελευταίες αποστάσεις να καλυφθούν με τα πόδια μέσα στα στενά.

Πόσες μέρες χρειάζονται

Για μια πρώτη γνωριμία με τη Σεφσαουέν, δύο διανυκτερεύσεις δίνουν αρκετό χρόνο για περιήγηση χωρίς πίεση. Η πρώτη ημέρα μπορεί να αφιερωθεί στη medina, στην Plaza Uta el-Hammam, στην Kasbah και στο Ras El Maa, με στάσεις για καφέ, φαγητό και μικρές παρακάμψεις σε ήσυχα στενά. Το απόγευμα είναι κατάλληλο για την ανάβαση προς το Spanish Mosque, ιδιαίτερα όταν ο ουρανός είναι καθαρός. Η δεύτερη ημέρα αφήνει χώρο για πιο αργή εξερεύνηση των γειτονιών, αγορές από μικρά εργαστήρια και μια ακόμη βόλτα νωρίς το πρωί, όταν η κίνηση είναι περιορισμένη. Μία διανυκτέρευση αρκεί για τα βασικά σημεία, με πιο συμπυκνωμένο πρόγραμμα και λιγότερες στάσεις. Η Σεφσαουέν είναι μικρή σε έκταση, όμως οι ανηφόρες και τα πολλά σκαλοπάτια αυξάνουν τον χρόνο των μετακινήσεων. Άνετα παπούτσια, λίγο νερό και ελαφρύ πρόγραμμα είναι χρήσιμα. Για φωτογραφίες, οι πρωινές και απογευματινές ώρες προσφέρουν πιο απαλό φως και μικρότερη κίνηση στα δημοφιλή περάσματα.

Μια τελευταία βόλτα στα μπλε στενά

Η Σεφσαουέν μένει στη μνήμη κυρίως ως σύνολο από μικρές εικόνες: μια μπλε σκάλα ανάμεσα σε δύο σπίτια, ένα κομμάτι υφαντού έξω από εργαστήριο, τη μυρωδιά του ψωμιού σε ένα στενό, τον ήχο του νερού στο Ras El Maa. Η κλίμακα της πόλης επιτρέπει να γνωρίσει κανείς το ιστορικό της κέντρο με τα πόδια και να επιστρέψει στα ίδια σημεία σε διαφορετικές ώρες της ημέρας. Το πρωί οι δρόμοι έχουν περισσότερο χώρο και καθαρότερο φως. Το απόγευμα οι σκιές πυκνώνουν κάτω από τις καμάρες και οι πλατείες γεμίζουν περισσότερο. Οι πλαγιές των Ριφ διακρίνονται από τα ψηλότερα σημεία, μαζί με τις κεραμοσκεπές και τον πυκνό ιστό της medina. Δύο ημέρες είναι αρκετές για μια ολοκληρωμένη πρώτη επίσκεψη, με χρόνο για την Kasbah, το Ras El Maa και το Spanish Mosque. Συχνά, οι πιο καθαρές εικόνες από τη Σεφσαουέν προέρχονται από μια απλή διαδρομή στα στενά χωρίς συγκεκριμένη στάση στο πρόγραμμα.