Fotoplastikon: Η παλια Βαρσοβια μεσα απο στερεοσκοπικους φακους

Στην Aleje Jerozolimskie, λίγα λεπτά από τον κεντρικό σταθμό της Βαρσοβίας, μια ανοιχτή στοά οδηγεί στην αυλή μιας παλιάς πολυκατοικίας. Στον αριθμό 51 βρίσκεται το Fotoplastikon Warszawski, ένας μικρός εκθεσιακός χώρος με ιστορία μεγαλύτερη του ενός αιώνα. Πίσω από την απλή είσοδο σώζεται ένας ξύλινος μηχανισμός προβολής στερεοσκοπικών φωτογραφιών, από εκείνους που γνώρισε το ευρωπαϊκό κοινό πριν από την ευρεία διάδοση του κινηματογράφου.

Πίσω από τους χάλκινους φακούς

Στο κέντρο της σκοτεινής αίθουσας βρίσκεται μια μεγάλη ξύλινη κατασκευή με 24 θέσεις παρακολούθησης. Κάθε επισκέπτης κάθεται μπροστά σε δύο χάλκινους φακούς, ρυθμίζει το ύψος του καθίσματος και περιμένει την επόμενη εικόνα. Ο εσωτερικός μηχανισμός περιστρέφεται αργά, παρουσιάζοντας διαδοχικά 48 φωτογραφίες. Μέσα από τα δύο ανοίγματα, τα επίπεδα κάδρα αποκτούν προοπτική. Οι δρόμοι απλώνονται προς το βάθος, οι ανθρώπινες μορφές ξεχωρίζουν από τα κτίρια και οι λεπτομέρειες των προσόψεων φαίνονται καθαρότερα. Η προβολή συνοδεύεται από μουσική, ενώ ο χαμηλός φωτισμός περιορίζει όσα συμβαίνουν γύρω από τη συσκευή. Ένας πλήρης κύκλος διαρκεί περίπου δεκατρία λεπτά. Αρκεί για να παρατηρήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο μια τεχνική του 19ου αιώνα δημιουργεί την εντύπωση τρισδιάστατου χώρου με δύο σχεδόν όμοιες λήψεις.

Ένα οπτικό θέαμα από τις αρχές του 20ού αιώνα

Τα πρώτα fotoplastikon εμφανίστηκαν στη Βαρσοβία στα τέλη του 19ου αιώνα. Δημοσιεύματα της εποχής αναφέρουν τουλάχιστον οκτώ μόνιμες εγκαταστάσεις που λειτούργησαν στην πόλη από το 1899 έως το 1914. Παρόμοιες συσκευές βρίσκονταν επίσης σε πανηγύρια, αίθουσες ψυχαγωγίας και εκθέσεις. Οι θεατές πλήρωναν εισιτήριο για να δουν τοπία, μνημεία και σκηνές από περιοχές που οι περισσότεροι γνώριζαν μόνο μέσα από βιβλία. Κάθε σειρά περιλάμβανε 48 γυάλινες πλάκες, ενώ το πρόγραμμα άλλαζε συχνά. Οι φωτογραφίες ταξίδευαν από τη μία ευρωπαϊκή πόλη στην άλλη, σχηματίζοντας ένα οργανωμένο δίκτυο οπτικών προβολών. Το Fotoplastikon της Aleje Jerozolimskie συνέχισε αυτή την παράδοση με ορισμένες διακοπές. Σήμερα υπάγεται στο Μουσείο Εξέγερσης της Βαρσοβίας και διαθέτει περισσότερες από 10.000 στερεοσκοπικές εικόνες.

Δρόμοι και πρόσωπα μιας χαμένης πόλης

Κάθε Κυριακή και Δευτέρα, το πρόγραμμα είναι αφιερωμένο στην παλιά Βαρσοβία. Στους φακούς εμφανίζονται πολυσύχναστες λεωφόροι, πλατείες, εμπορικά καταστήματα και πολυκατοικίες με περίτεχνες προσόψεις. Ανάμεσα στα κτίρια διακρίνονται πεζοί με μακριά παλτά, ιππήλατες άμαξες και τραμ που κινούνται πάνω στις ράγες. Πολλά από αυτά τα σημεία καταστράφηκαν κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι στερεοσκοπικές λήψεις διατηρούν στοιχεία από τη μορφή και την καθημερινότητα της πολωνικής πρωτεύουσας πριν από το 1939. Το βάθος της εικόνας επιτρέπει την προσεκτική παρατήρηση ενός μπαλκονιού, μιας επιγραφής ή μιας ομάδας ανθρώπων στην άκρη του δρόμου. Τις υπόλοιπες ημέρες παρουσιάζονται θεματικές επιλογές από τη μεγάλη συλλογή. Το υλικό περιλαμβάνει ευρωπαϊκές πόλεις, μακρινά ταξίδια, ιστορικά γεγονότα και σκηνές από διαφορετικές περιόδους.

Μια σύντομη στάση στη Śródmieście

Η επίσκεψη ολοκληρώνεται συνήθως μέσα σε 20 έως 30 λεπτά. Η θέση του μουσείου εξυπηρετεί όσους κινούνται στο κέντρο, καθώς ο σταθμός Warszawa Śródmieście βρίσκεται σχεδόν απέναντι και το Παλάτι Πολιτισμού απέχει λίγα τετράγωνα. Η είσοδος βρίσκεται στο εσωτερικό της αυλής, πίσω από τη στοά της Aleje Jerozolimskie 51. Το Fotoplastikon λειτουργεί Δευτέρα και Τετάρτη έως Κυριακή, από τις 10:00 έως τις 18:00. Την Τρίτη παραμένει κλειστό. Το κανονικό εισιτήριο κοστίζει 10 ζλότι και το μειωμένο 6 ζλότι, ενώ κάθε Πέμπτη η είσοδος είναι δωρεάν. Πριν από την επίσκεψη, αξίζει ένας έλεγχος στην για την τρέχουσα έκθεση. Κάθε θεματική επιλογή παρουσιάζει διαφορετικές πόλεις, εποχές και ανθρώπινες διαδρομές.